3 - « الشافي في الإمامة » : اين كتاب را سيد در نقد كتاب « المغنى من الحجاج » تأليف دانشمند معتزلي معاصر خود قاضى « عبد الجبار » تأليف كرده ، وبه سال 1301 ه در دو مجلد در إيران چاپ سنگى شده : جلد أول در 148 صفحه ، هر صفحه 35 سطر ، هر سطر تقريبا 22 كلمه . وجلد دوم در 147 صفحه مانند صفحات جلد أول . نقص اين كتاب - چنانكه خود در مقدمه تصريح كرده - اين است كه سيد به جهت اختصار تنها أوائل كلام صاحب « المغنى » را ذكر كرده ونسبت به بقيه بر أصل كه در آن روزها در دست مردم بوده حواله داده ، وچون در أثناء تأليف متوجه اين عيب شده ودر صدد جبران آن برآمده نسبت به مقدار باقي توانسته است جبران كند ولى نسبت به گذشته چون أصل از دست أو خارج وبين مردم منتشر شده وجمع آن غير ممكن بوده نتوانسته است در آن تجديد نظر كند . « شيخ طوسي » در تلخيص اين كتاب « تلخيص الشافي » ، و « أبو الحسين بصرى » در نقض بر آن « نقض الشافي » ، و « أبو يعلى سلار بن عبد العزيز » در نقض بر اين نقض « النقض على النقض » « 1 » را تأليف نموده‌اند وهمه در حال حيات مرتضى بوده است . اين كتاب بهترين وسيله براي دريافت عمق انديشهء امامي دربارهء مذهب است ، ودر اين باب جز اين كتاب نميتواند - چنانكه شايسته است - رهنمون طالبان حقيقت باشد . در اين كتاب فرق بين زيديه واماميه در امامت « 2 » ، وهمچنين فرق بين معتزله واماميه « 3 » ، وتكذيب اتهامات بر شيعه در باب اعتقاد به زيادتى علم امام بر پيغمبر ، واعتقاد به اينكه اگر امام نباشد آسمانها برپا نيست « 4 » واينكه معارف همه ضروري است « 5 » ، ورأى اماميه در باب بداء « 6 » ، وفرق بين اجماع نزد اماميه وديگران « 7 » ، وعدم وجوب علم امام به بواطنى كه آگاهى بر آن واجب نيست « 8 » ، ومطالب ديگر مطالعه ميشود . سيد مرتضى در اين كتاب به رساله‌يى كه در باب شبهه‌يى بر حديث « أنت منى بمنزلة هارون من موسى » تأليف كرده « 9 » وهمچنين به سخنى كه در باب وعيد در پاسخ از پرسشهاى أهل موصل بيان كرده « 10 » اشاره كرده است ونيز اشاره كرده است به اينكه در نظر دارد كتاب

--> ( 1 ) - أدب المرتضى ص 136 نقل از رياض العلماء مخطوط ص 279 . ( 2 ) - ج 1 ص 2 . ( 3 ) - ج 1 ص 2 به بعد . ( 4 ) - ج 1 ص 3 . ( 5 ) - ج 1 ص 12 . ( 6 ) - ج 1 ص 13 . ( 7 ) - ج 1 ص 15 و 42 به بعد ، ( 8 ) - ج 1 ص 72 به بعد . ( 9 ) - أدب المرتضى ص 137 نقل از شافى ج 1 ص 76 ( 10 ) - أدب المرتضى ص 137 نقل از شافى ج 1 ص 76 ، 188 .